سلامت پا در افراد دیابتی

حتماً شنیده‌اید که یک فرد دیابتی پاهای خود را به علت مشکلاتی از قبیل عفونت از دست داده باشد

 شاید شما هم به عنوان یک فرد دیابتی نگران این موضوع باشید در افراد مبتلا به دیابت مشکلات پا (دفرمیتی فرم انگشتان پا بی حسی پا عفونت و غیره )خیلی شایع هستند

خبر خوب این است که با مراقبت روزانه از پاها می‌توانید احتمال بروز این مشکلات را به طور قابل توجهی کاهش دهید.

یکی از اصلی‌ترین موارد کنترل منظم و مداوم قند خون است که از بروز چنین مشکلاتی پیشگیری می‌کند.

دیابت و آسیب عصبی پا

با گذشت زمان دیابت ممکن است باعث آسیب عصبی شود که به آن نوروپاتی دیابتی می‌گویند این وضعیت می‌تواند باعث گزگز، سوزش ، درد یا بی‌حسی پاها شود . وقتی حس پاها (که شامل حس لمس عمومی و حس لمس دقیق میشود) ممکن است متوجه نشوید یک سنگ ریزه داخل جوراب است یا پای شما تاول زده و همچنین شما برای حفظ تعادل مجبور می‌شوید که انگشتان پای خود را جمع بکنید این مشکلات کوچک می‌تواند کم کم به ایجاد زخم بریدگی عفونت و دفورمیتی منجر شود.

 این زخم‌ها ممکن است به دنبال مراقبت نادرست و عدم آگاهی کافی، رفته رفته  به یک زخم پیشرفته و عفونی تبدیل شود.

به دنبال آسیب‌های عصبی و از دست رفتن حس درد و تعادل ممکن است عارضه‌ای به نام پای شارکو ایجاد شود که در ابتدا با قرمزی، گرم شدن و تورم شروع می‌شود و در ادامه ممکن است  استخوان‌ها جابجا شوند یا حتی بشکنند و کف پا شکل غیر عادی پیدا کند که این وضعیت احتمال ایجاد انواع زخم‌ها را بیشتر می‌کند.

یکی دیگر از مشکلاتی که دیابت ایجاد می‌کند می‌تواند باعث شود جریان خون پاها کاهش پیدا کند زمانی که خون کافی به پا و ساق نرسد زخم‌ها و عفونت‌ها دیرتر بهبود می‌یابند حتی ممکن است درمان به بن بست برسد.

در مواردی که یک عفونت شدید ( گانگرن) و مقاوم به درمان آنتی بیوتیک ایجاد شود، پزشک مجبور است برای جلوگیری از گسترش عفونت بخشی از اندام مثلاً انگشت یا بخشی از ساق پا را قطع بکند تا جان بیمار حفظ شود.

احتمالا تا اینجا ، نگران وضعیت و  آینده سلامت پا های خود شده اید.  اما خوشبختانه میتوانید با همکاری با تیم درمان و ساختن یک برنامه مراقبت از دیابت و سلامت پا، از خطر وقوع چنین اتفاق هایی در امان باشید.

نکات کلیدی مراقبت از پاها

1. پاهایتان را هر روز بررسی کنید.
2. پاهایتان را هر روز بشویید.
3. پینه‌ها و میخچه‌ها را با روش‌های ایمن مدیریت کنید.
4. ناخن‌های پا را به‌صورت صاف کوتاه کنید.
5. همیشه کفش و جوراب مناسب بپوشید.
6. پاهایتان را از گرما و سرما محافظت کنید.
7. جریان خون پاها را حفظ کنید.
8. در هر ویزیت پزشکی، پاهایتان را بررسی کنید.

بررسی روزانه پاها

ممکن است مشکلات پا داشته باشید اما دردی احساس نکنید. بررسی روزانه پاها کمک می‌کند مشکلات را زود شناسایی کنید، قبل از اینکه بدتر شوند.
یک روش خوب این است که هر شب هنگام درآوردن کفش‌ها، پاهایتان را چک کنید. بین انگشت‌ها را هم بررسی کنید. اگر نمی‌توانید خم شوید، از آینه استفاده کنید یا از کسی بخواهید کمک کند.

به دنبال مشکلات زیر باشید:

• بریدگی، زخم یا نقاط قرمز
• ورم یا تاول‌های پر از مایع
• ناخن‌های فرو رفته در گوشت
• پینه یا میخچه
• زگیل کف پا
• قارچ پای ورزشکاران
• نقاط گرم روی پا

اگر مشکلاتی دارید که احتمال ایجاد زخم را بیشتر می‌کنند، پزشک ممکن است دمای پوست بخش‌های مختلف پاها را بررسی کند. یک نقطه گرم می‌تواند اولین نشانه شروع یک زخم یا تاول باشد.
تاول، بریدگی یا زخم را با پانسمان بپوشانید و سریعاً به پزشک اطلاع دهید.

شستشوی پاها

• پاها را با صابون و آب ولرم (۳۲ تا ۳۵ درجه سانتی‌گراد) بشویید، نه آب داغ.
• قبل از شستشو، دما را امتحان کنید. می‌توانید از دماسنج یا آرنج برای تست حرارت استفاده کنید.

پس از شستشو پاها و بخصوص لای انگشتان را به خوبی خشک کنید .

مراقبت از پینه‌ها و میخچه‌ها

• پینه‌ها و میخچه‌ها لکه‌های ضخیم پوست هستند که ممکن است به زخم تبدیل شوند.
• با پزشک متخصص پا درباره بهترین روش مراقبت صحبت کنید.

هرگز:

• پینه‌ها و میخچه‌ها را نبرید
• از چسب‌ها یا داروهای خودسرانه استفاده نکنید
• از مایع‌های حذف پینه و میخچه استفاده نکنید

برای حفظ نرمی پوست، می‌توانید لایه نازکی از لوسیون، کرم یا وازلین روی رویه و کف پا بمالید، اما بین انگشت‌ها کرم نزنید.

کوتاه کردن ناخن‌های پا

• بعد از شستشو و خشک کردن، ناخن‌ها را صاف و مستقیم کوتاه کنید، گوشه‌ها را نزنید.
• با سوهان نرم یا فایل غیرتیز، ناخن‌ها را کمی صاف کنید تا از فرو رفتن در گوشت جلوگیری شود.

اگر:

• نمی‌توانید ناخن هایتان را به درستی ببنید . یا حس کنید از یک نفر بخواهید ناخن هایتان را برای شما کوتاه کند
• ناخن‌ها ضخیم یا زرد شده‌اند، حتما به پزشک اطلاع دهید.
• ناخن‌ها به داخل گوشت رشد می‌کنند، حتما به پزشک اطلاع دهید.

اگر می‌خواهید پدیکور در سالن انجام دهید، ابزار خودتان را بیاورید  تا از انتقال عفونت  و آلودگی جلوگیری شود  و از پزشک درباره اقدامات ایمن سوال کنید.

پوشیدن کفش و جوراب مناسب

• هیچ‌وقت پابرهنه یا فقط با جوراب راه نروید، حتی داخل خانه.
• قبل از پوشیدن کفش، داخل آن را چک کنید تا صاف و بدون سنگ‌ریزه یا جسم خارجی باشد.
• همیشه جوراب، ساق یا نایلون با کفش بپوشید تا از تاول و زخم جلوگیری شود.
• جوراب‌ها باید پاکیزه، نرم و بدون درز باشند.

کفش مناسب:

• کفش‌های پیاده‌روی و ورزشی برای استفاده روزانه مناسب هستند.
• از کفش‌های وینیلی یا پلاستیکی استفاده نکنید.
• هنگام خرید، مطمئن شوید کفش راحت است و فضای کافی برای انگشت‌ها دارد. آخر روز بخرید تا پاها بزرگ‌ترین اندازه را داشته باشند.
• اگر هالوکس یا انگشت چکشی دارید، ممکن است به کفش‌های پهن‌تر نیاز داشته باشید.
• اگر پاها تغییر شکل داده‌اند (مثل پای شارکو)، ممکن است نیاز به کفش یا کفی مخصوص (ارتوتیک) باشد.
• کفش جدید را ابتدا فقط چند ساعت بپوشید و پاها را از نظر نقاط درد بررسی کنید.

محافظت از پاها در برابر گرما و سرما

• در ساحل یا روی آسفالت داغ همیشه کفش بپوشید.
• از کرم ضدآفتاب روی پاها استفاده کنید.
• پاها را از شوفاژ، بخاری یا آتش دور نگه دارید.
• از کیسه آب داغ یا پد حرارتی روی پاها استفاده نکنید.
• اگر پاها سرد می‌شوند، در تخت جوراب بپوشید.
• در زمستان، از بوت ضدآب و گرم‌کننده استفاده کنید.

حفظ جریان خون پاها

• پاها را هنگام نشستن بالا نگه دارید.
• انگشت‌ها و مچ پا را حرکت دهید تا خون‌رسانی بهتر شود.
• جوراب تنگ نپوشید و از کش برای نگه داشتن جوراب استفاده نکنید.
• فعالیت بدنی داشته باشید؛ فعالیت‌هایی که فشار کم به پا وارد می‌کنند مثل پیاده‌روی، رقص، یوگا، شنا یا دوچرخه‌سواری.
• سیگار را ترک کنید. سیگار جریان خون را کاهش می‌دهد. اگر ترک سخت است، از روانشناس ، انجمن‌های تخصصی در این مورد  یا مشاورین ما  کمک بگیرید.

برسی پا در ویزیت‌های پزشکی

• از تیم درمانی بخواهید در هر ویزیت پاها را چک کنند.
• حداقل سالانه یک بار، معاینه کامل پا شامل بررسی حس و نبض انجام شود.

معاینه کامل پا در هر ویزیت پزشکی لازم است اگر:

• شکل پاها تغییر کرده باشد
• حس پاها از دست رفته باشد
• بیماری شریان محیطی داشته باشید
• قبلاً زخم پا یا قطع عضو داشته‌اید

از تیم درمانی بخواهید نحوه مراقبت از پاها را به شما نشان دهند.

چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کنید؟

فوراً با پزشک تماس بگیرید اگر:

• بریدگی، تاول یا کبودی دارید که بعد از چند روز خوب نمی‌شود
• پوست پا قرمز، گرم یا دردناک شود (نشانه عفونت)
• پینه‌ای دارید که خون خشک‌شده داخل آن باشد (نشانه احتمالی زخم زیر پینه)
• عفونت پا سیاه و بدبو شود (نشانه احتمالی گانگرن)

در صورت نیاز، پزشک شما را به متخصص زخم و پای دیابتی ارجاع خواهد داد.

نویسنده :محمدرضا قنبری / صالح هاشمی

منابع:

 American Diabetes Association. Microvascular complications and foot care

NIDDK.NIH/Diabetes & Foot Problems